Phái sinh VN30F1M hay cổ phiếu VN30: chọn gì để chạy bot 2026

· · Kiến thức quant

Phái sinh VN30F1M hay cổ phiếu VN30: chọn gì để chạy bot 2026

> Tóm tắt nhanh: VN30F1M hợp với bot intraday và chiến lược hai chiều (long-short) vì có thể mở và đóng vị thế trong ngày, bán khống bằng cách mở vị thế short, đòn bẩy cao qua ký quỹ và phí cố định theo hợp đồng. Cổ phiếu VN30 hợp với chiến lược danh mục nắm giữ nhiều ngày như factor hay momentum, vì phải chờ chu kỳ thanh toán, chủ yếu chỉ mua lên và chịu thuế 0,1% trên giá bán. Lựa chọn phụ thuộc vào tần suất giao dịch, khả năng chịu rủi ro đòn bẩy và vốn của bạn.

Khi tạo chiến lược đầu tiên, người mới làm bot thường phải chọn ngay giữa hợp đồng tương lai VN30F1M và rổ cổ phiếu VN30. Hai thị trường cùng xoay quanh chỉ số VN30 nhưng khác nhau ở những điểm quyết định cách bot vận hành: thanh toán, ký quỹ, phí, bước giá và khả năng bán khống. Bài này đặt hai lựa chọn cạnh nhau theo từng yếu tố để bạn chọn đúng thị trường trước khi viết dòng code đầu tiên.

Lưu ý về nguồn: phần lớn số liệu dưới đây lấy từ tài liệu của các công ty chứng khoán, chưa đối chiếu trực tiếp với văn bản gốc của HNX, VSDC hay Bộ Tài chính. Những điểm chưa xác minh được đều ghi rõ. Hãy kiểm tra lại trên hnx.vn, vsd.vn và hsx.vn trước khi đưa tiền thật vào bot.

Phái sinh VN30F1M và cổ phiếu cơ sở khác nhau ở điểm nào cốt lõi?

Khác biệt cốt lõi: cổ phiếu là quyền sở hữu tài sản, còn VN30F1M là hợp đồng đặt cược vào giá trị tương lai của chỉ số VN30 và được thanh toán bằng tiền. Theo đặc tả hợp đồng VN30F do SSI công bố, quy mô hợp đồng là 100.000 đồng nhân với điểm chỉ số VN30 tương lai, đơn vị giao dịch là 1 hợp đồng, và phương thức thanh toán là bằng tiền.

Hệ quả cho bot:

  • Phái sinh: bạn không sở hữu cổ phiếu nào. Lãi lỗ được ghi nhận theo biến động điểm chỉ số. Mở vị thế mua (long) hay bán (short) đều chỉ là một lệnh.
  • Cổ phiếu: bạn mua tài sản thật, phải chờ cổ phiếu về tài khoản mới bán được. Bán khống cổ phiếu cho nhà đầu tư cá nhân thì chúng tôi chưa xác minh được đã triển khai hay chưa, nên trên thực tế hãy coi bot cổ phiếu là bot chỉ mua lên (long-only).
  • Giá VN30F1M không trùng với chỉ số VN30. Phần chênh lệch gọi là basis. Nếu bot dùng tín hiệu từ chỉ số cơ sở để giao dịch hợp đồng tương lai, hãy đọc kỹ basis phái sinh VN30F1M là gì và ảnh hưởng thế nào đến tín hiệu.

Bảng so sánh nhanh: thanh toán, đòn bẩy, bán khống, phí, giờ giao dịch

Bảng dưới tóm tắt các yếu tố quyết định thiết kế bot. Ô nào ghi "chưa xác minh" nghĩa là bạn cần tự kiểm tra trên nguồn chính thức.

| Yếu tố | VN30F1M (phái sinh) | Cổ phiếu VN30 (cơ sở) | |---|---|---| | Bản chất | Hợp đồng tương lai, thanh toán bằng tiền (SSI) | Sở hữu cổ phiếu | | Mua bán trong ngày | Được, đóng vị thế trong ngày không bị phí quản lý vị thế (TCBS) | Phải chờ cổ phiếu về theo chu kỳ thanh toán, chưa đối chiếu quy định hiện hành | | Bán khống | Mở vị thế short như mở long | Chưa xác minh được đã áp dụng cho cá nhân | | Ký quỹ | Mức VSDC công bố từng được ghi là 17%, CTCK thường áp dụng 20–22% (DSC); chưa xác minh mức hiện hành tại 13/11/2026 | Giao dịch ký quỹ (margin) theo quy định UBCK và từng CTCK, chưa xác minh tỷ lệ hiện hành | | Bước giá | 0,1 điểm = 10.000 đồng (SSI) | Theo quy chế HOSE, khác nhau theo vùng giá | | Biên độ | ±7% (SSI) | Theo quy chế HOSE | | Phí | Cố định theo hợp đồng (sàn, bù trừ, quản lý vị thế, CTCK) | Phí CTCK theo giá trị giao dịch | | Thuế | Chưa xác minh cách tính | 0,1% trên giá bán (KIS) | | Giờ giao dịch | Mẫu SSI ghi mở trước cơ sở 15 phút, đóng cùng cơ sở; chưa phải giờ hiện hành | Theo phiên HOSE |

Về phiên và loại lệnh trên hệ thống mới, xem thêm phiên giao dịch và các loại lệnh trên HOSE theo KRX.

Chu kỳ thanh toán của cổ phiếu và giao dịch trong ngày của phái sinh ảnh hưởng thế nào đến bot intraday?

Bot intraday khó chạy trên cổ phiếu và thuận lợi hơn trên phái sinh, vì VN30F1M cho phép mở và đóng vị thế trong cùng phiên, còn cổ phiếu mua vào phải chờ về tài khoản mới bán được. Chu kỳ này thường được nhắc đến là T+2, nhưng chúng tôi chưa đối chiếu được văn bản hiện hành của VSDC và HOSE, kể cả quy định về bán chứng khoán chờ về khi vận hành hệ thống KRX.

Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến backtest:

  1. Với cổ phiếu, engine backtest phải khóa số cổ phiếu vừa mua cho tới khi được phép bán. Nếu bỏ qua ràng buộc này, kết quả sẽ đẹp hơn thực tế, nhất là với chiến lược đảo chiều nhanh.
  2. Với VN30F1M, bot có thể đóng toàn bộ vị thế trước khi hết phiên. Bot vừa né được rủi ro gap qua đêm vừa không phải trả phí quản lý vị thế, vốn tính trên vị thế mở cuối ngày (TCBS).
  3. Đáo hạn: VN30F1M là hợp đồng tháng gần nhất. Bot giữ vị thế nhiều ngày phải xử lý việc chuyển sang hợp đồng mới (roll), còn cổ phiếu thì không có ngày đáo hạn.

Ký quỹ, đòn bẩy và rủi ro bị gọi ký quỹ

Với phái sinh, bạn chỉ cần ký quỹ một phần giá trị hợp đồng, nên đòn bẩy cao và lỗ có thể vượt nhanh số tiền ký quỹ. Theo VPBankS và DSC, tỷ lệ ký quỹ ban đầu tối thiểu do VSDC công bố từng được ghi là 17% (nguồn khá cũ, chưa xác nhận mức hiện hành), còn các công ty chứng khoán thường áp dụng 20–22%. VPBankS cũng cho biết VSDC công bố tỷ lệ này vào ngày 01, 10 và 20 hàng tháng, trước ngày áp dụng ít nhất 2 ngày làm việc. Tỷ lệ có thể đã thay đổi, nên hãy lấy thông báo mới nhất trên vsd.vn.

Ví dụ minh họa (giả định, không phải giá thực tế): nếu VN30F1M ở mức 1.400 điểm, giá trị một hợp đồng là 1.400 × 100.000 = 140 triệu đồng. Với tỷ lệ giả định 17%, ký quỹ khoảng 23,8 triệu đồng, tương đương đòn bẩy xấp xỉ 5,9 lần. Khi đó, chỉ số giảm 1% (14 điểm) làm bạn lỗ 1,4 triệu đồng, tức khoảng 5,9% số tiền ký quỹ.

Rủi ro cho bot:

  • Bot phải tính khối lượng vị thế theo vốn và mức chịu lỗ, không theo số hợp đồng tối đa mà tài khoản cho phép mở.
  • Khi tài sản ký quỹ không đủ, công ty chứng khoán có thể yêu cầu bổ sung hoặc đóng vị thế. Backtest không mô phỏng điều này sẽ đánh giá thấp drawdown, tức mức sụt giảm tài sản từ đỉnh xuống đáy.
  • Với cổ phiếu, bot long-only không dùng margin sẽ không bị gọi ký quỹ. Đây là lý do cổ phiếu dễ bắt đầu hơn cho người mới.

Chi phí giao dịch: phí, thuế và trượt giá trên mỗi lệnh

Phí phái sinh tính cố định theo số hợp đồng, còn chi phí cổ phiếu tính theo phần trăm giá trị giao dịch. Điều này làm thay đổi cách bot tối ưu tần suất giao dịch.

Phái sinh (theo VNDirect, chưa đối chiếu với Thông tư 127/2018/TT-BTC và các sửa đổi):

  • Phí giao dịch HNX: 2.700 đồng mỗi hợp đồng mỗi giao dịch.
  • Phí bù trừ vị thế của VSDC: 2.550 đồng mỗi hợp đồng vị thế khớp.
  • Phí quản lý vị thế: 2.550 đồng mỗi hợp đồng mỗi ngày, tính trên vị thế mở cuối ngày (ACC, nguồn đã cũ).
  • Phí quản lý tài sản ký quỹ: 0,0024% giá trị lũy kế số dư mỗi tháng, tối thiểu 100.000 đồng và tối đa 1.600.000 đồng mỗi tài khoản mỗi tháng.
  • Phí công ty chứng khoán: khác nhau theo công ty và gói dịch vụ. VNDirect ghi miễn phí với gói DTA và từ 2.000 đồng với gói DBA.
  • Thuế với phái sinh: chưa xác minh được cách tính, nên bài không đưa ra con số.

Cổ phiếu: thuế thu nhập cá nhân 0,1% trên giá chuyển nhượng mỗi lần bán, không tính trên phần lãi (KIS), cộng thêm phí công ty chứng khoán.

Đoạn code dưới ước tính chi phí một vòng mua và bán theo các mức trên. Thay số theo biểu phí thực tế của bạn:

MULTIPLIER = 100_000  # đồng/điểm

def futures_roundtrip_cost(contracts, broker_fee=0):
    hnx = 2_700
    clearing = 2_550
    per_side = hnx + clearing + broker_fee
    return 2 * per_side * contracts  # chưa gồm thuế, phí qua đêm

def stock_roundtrip_cost(value, broker_rate=0.0):
    tax = 0.001 * value  # thuế 0,1% khi bán
    return tax + 2 * broker_rate * value

cost = futures_roundtrip_cost(1)
print(cost, 'đồng =', cost / MULTIPLIER, 'điểm')  # 10500 đồng ≈ 0,105 điểm

Với các mức phí giả định này (chưa kể phí CTCK), phí sàn và phí bù trừ cho một vòng giao dịch một hợp đồng vào khoảng 0,105 điểm, xấp xỉ một bước giá; cách tính phí bù trừ theo mỗi chiều chưa được xác minh. Trên thực tế, trượt giá (slippage, phần chênh giữa giá bot dự kiến và giá khớp thật) thường là khoản lớn hơn phí. Cách đưa cả hai vào backtest được trình bày trong hướng dẫn tính phí, thuế và trượt giá VN30F1M khi backtest bằng Python.

Bước giá, biên độ và thanh khoản: điều gì thay đổi khi backtest

Trên VN30F1M, đơn vị mô phỏng là bước giá 0,1 điểm (10.000 đồng mỗi hợp đồng) trong biên độ ±7% (SSI). Trên cổ phiếu, bước giá và biên độ theo quy chế HOSE, và mỗi mã có thanh khoản khác nhau.

Những điểm cần chỉnh trong backtest:

  • Làm tròn giá: giá đặt lệnh phải là bội số của bước giá. Với phái sinh, trượt giá nên mô phỏng bằng số tick, ví dụ 1–2 tick mỗi chiều. Đây là giả định để kiểm tra độ nhạy, không phải số đo thực tế.
  • Kịch trần, kịch sàn: khi giá chạm biên độ, lệnh dừng lỗ có thể không khớp. Backtest nên đánh dấu những phiên này.
  • Thanh khoản theo mã: chiến lược danh mục cổ phiếu cần giới hạn khối lượng theo thanh khoản từng mã, vì không phải mã nào trong rổ VN30 cũng khớp dễ như nhau.

Chi tiết về bước giá và biên độ của từng loại tài sản có trong bài bước giá và biên độ của cổ phiếu và phái sinh.

Loại chiến lược nào hợp với VN30F1M, loại nào hợp với cổ phiếu?

VN30F1M hợp với chiến lược ngắn hạn và hai chiều, còn cổ phiếu hợp với chiến lược danh mục nắm giữ nhiều ngày.

| Kiểu chiến lược | Thị trường phù hợp | Lý do | |---|---|---| | Intraday breakout, mean reversion theo phút | VN30F1M | Đóng vị thế trong ngày, phí cố định theo hợp đồng | | Long-short theo xu hướng chỉ số | VN30F1M | Short dễ như long | | Giao dịch quanh basis, roll đáo hạn | VN30F1M | Gắn với cấu trúc hợp đồng tương lai | | Factor (giá trị, chất lượng, biến động thấp) | Cổ phiếu VN30 | Cần chọn mã, nắm giữ dài | | Momentum danh mục, tái cân bằng tuần/tháng | Cổ phiếu VN30 | Ít giao dịch nên thuế 0,1% ít ảnh hưởng hơn | | Phòng hộ danh mục | Kết hợp cả hai | Giữ cổ phiếu, short hợp đồng tương lai để giảm rủi ro thị trường chung |

Nguyên tắc chung: chiến lược càng giao dịch nhiều thì chi phí theo phần trăm của cổ phiếu càng bào mòn lợi nhuận. Ngược lại, chiến lược nắm giữ dài trên phái sinh phải gánh phí qua đêm, chi phí roll và rủi ro đòn bẩy.

Ai nên chọn phái sinh, ai nên bắt đầu bằng cổ phiếu? (checklist)

Nếu bạn chưa từng backtest có tính phí và trượt giá, hãy bắt đầu bằng cổ phiếu long-only không dùng margin. Chỉ chuyển sang phái sinh khi đánh dấu được hầu hết các mục dưới đây.

Phù hợp với VN30F1M nếu bạn:

  • [ ] Đã có tài khoản phái sinh và hiểu điều kiện mở tài khoản của công ty chứng khoán.
  • [ ] Biết tính khối lượng vị thế theo ký quỹ và mức lỗ tối đa chấp nhận.
  • [ ] Backtest có mô phỏng phí theo hợp đồng, trượt giá theo tick và basis.
  • [ ] Có quy tắc xử lý đáo hạn và gap qua đêm.
  • [ ] Theo dõi được bot trong giờ giao dịch hoặc có cơ chế dừng khẩn cấp.

Nên bắt đầu bằng cổ phiếu nếu bạn:

  • [ ] Muốn học quy trình nghiên cứu, backtest và tái cân bằng danh mục.
  • [ ] Không muốn rủi ro bị gọi ký quỹ.
  • [ ] Chiến lược nắm giữ từ vài ngày đến vài tuần.
  • [ ] Vốn ban đầu nhỏ và muốn lỗ có giới hạn ở số tiền đã bỏ ra.

Những thay đổi 2027 cần theo dõi: quyền chọn VN30 và CCP cổ phiếu

Hai thay đổi đang được nhắc đến cho năm 2027 là quyền chọn trên chỉ số VN30 và cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho cổ phiếu. Tại thời điểm viết, chúng tôi chưa đối chiếu được lộ trình chính thức trên ssc.gov.vn, hnx.vn hay vsd.vn, nên chưa thể khẳng định thời điểm và chi tiết.

Nếu được triển khai, các thay đổi này có thể ảnh hưởng tới bot như sau:

  • Quyền chọn VN30 mở ra chiến lược dựa trên biến động (volatility) và cách phòng hộ có lỗ tối đa xác định, khác với hợp đồng tương lai.
  • CCP cho cổ phiếu có thể thay đổi quy trình thanh toán và yêu cầu ký quỹ với giao dịch cơ sở. Điều này có thể ảnh hưởng tới các ràng buộc chu kỳ thanh toán nêu ở trên.

Cách chuẩn bị hợp lý là viết bot theo kiểu tách riêng phần tín hiệu khỏi phần thực thi lệnh và chi phí. Khi quy định thay đổi, bạn chỉ cần sửa lớp thực thi.

Câu hỏi thường gặp

Người mới nên chơi phái sinh hay cổ phiếu?

Với bot, người mới nên bắt đầu bằng cổ phiếu long-only không dùng margin để học quy trình backtest mà không chịu rủi ro đòn bẩy. Phái sinh chỉ cần ký quỹ một phần giá trị hợp đồng (mức từng được DSC ghi là 17% theo VSDC, cần kiểm tra lại mức hiện hành), nên lỗ tính trên số tiền ký quỹ tăng rất nhanh. Bài viết chỉ mang tính giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư.

Bot giao dịch trong ngày trên cổ phiếu được không?

Về nguyên tắc là khó, vì cổ phiếu mua vào phải chờ về tài khoản theo chu kỳ thanh toán mới bán được. Chúng tôi chưa xác minh được quy định hiện hành về bán chứng khoán chờ về trên hệ thống KRX. Nếu cần giao dịch trong ngày, VN30F1M là lựa chọn thực tế hơn.

Chi phí một lệnh VN30F1M khoảng bao nhiêu?

Theo VNDirect, phí giao dịch HNX là 2.700 đồng mỗi hợp đồng mỗi giao dịch và phí bù trừ VSDC là 2.550 đồng mỗi hợp đồng vị thế khớp (chưa đối chiếu biểu phí chính thức), cộng với phí công ty chứng khoán tùy gói. Giữ vị thế qua đêm phát sinh thêm phí quản lý vị thế. Thuế với phái sinh chưa được xác minh trong bài này.

Backtest phái sinh khác gì backtest cổ phiếu?

Backtest phái sinh cần mô phỏng hệ số nhân 100.000 đồng mỗi điểm, bước giá 0,1 điểm, ký quỹ, basis và việc chuyển hợp đồng khi đáo hạn. Backtest cổ phiếu cần mô phỏng chu kỳ thanh toán, thuế 0,1% khi bán và thanh khoản từng mã. Bỏ qua bất kỳ yếu tố nào cũng làm kết quả lạc quan hơn thực tế.

Có thể kết hợp cả hai thị trường trong một chiến lược không?

Có. Cách phổ biến là giữ danh mục cổ phiếu và mở vị thế short VN30F1M để giảm rủi ro thị trường chung. Khi làm vậy, bạn cần tính đến basis giữa hợp đồng tương lai và chỉ số, cùng chi phí roll mỗi tháng.

Nếu đã chọn được thị trường, bước tiếp theo là kiểm chứng ý tưởng bằng dữ liệu thật trước khi nghĩ đến tiền thật. Bạn có thể tạo và backtest bot trên QuantVN với cả VN30F1M và cổ phiếu VN30, đưa phí và trượt giá vào ngay từ đầu, rồi so sánh hai phiên bản của cùng một ý tưởng trên hai thị trường.